گیت ایکس ری یک اشتباه رایج
در دنیای امنیت، کنترل تردد و بازرسی، اصطلاحاتی مانند «گیت»، «اکس ری»، «فلزیاب» و «اسکنر بدن» زیاد به گوش میرسند.
Table Of Content
- چرا چنین اشتباهی رخ میدهد؟
- آیا «گیت ایکس ری» واقعاً وجود دارد؟
- تفاوت گیت با ایکس ری بدن انسان
- چالش های استفاده ایکس ری بدن انسان
- گیت فلزیاب یا گیت بازرسی بدنی چیست؟
- تواناییها و محدودیتهای گیت فلزیاب
- فرآیند بازرسی تکمیلی
- مزایای استفاده از گیت فلزیاب
- محدودیتهای استفاده از گیت فلزیاب
- چه عواملی باعث میشود گیت فلزیاب انتخابی مناسبتر از ایکس ری بدن انسان باشد؟
یکی از رایجترین اشتباهات در زبان عام این است که برخی افراد به «گیت بازرسی بدنی» یا «گیت فلزیاب» میگویند «گیت ایکسری»
در زبان روزمره، وقتی مردم در فرودگاه یا ورودی ساختمانها با «دستگاه کنترل امنیتی» مواجه میشوند، معمولاً آن را «گیت» مینامند.
«گیت فلزیاب» یا «گیت بازرسی بدنی» عبارتی است که برای اشاره به تجهیزاتی استفاده میشود که فلزات یا اشیای فلزی را وقتی شخص از آن عبور میکند، شناسایی میکند.
اما گاهی افراد به اشتباه میگویند «گیت ایکس ری»؛ این خطای زبانی در میان عموم رایج است، گویی دستگاهی هست که با اشعه ایکس جسم انسان را اسکن میکند در صورتی که در بیشتر موارد این تعبیر نادرست است.
اما واقعیت فنی و معنایی آن با تصور عمومی بسیار متفاوت است.
در این مقاله ابتدا به بررسی این خطای متداول میپردازیم، سپس توضیح میدهیم که «گیت ایکس ری» به چه معناست، اگر معنایی داشته باشد و در نهایت فرق آن با گیت فلزیاب یا گیت بازرسی بدنی چیست؟
ادامه مطلب را از دست ندهید.
چرا چنین اشتباهی رخ میدهد؟
تصور عام از «دیدن درون بدن»
وقتی مردم میخواهند دستگاهی را توصیف کنند که « زیر لباس را میبیند »، ذهنشان به « ایکس ری » معطوف میشود چون تصور عمومی از ایکس ری در پزشکی است.
بنابراین وقتی میگویند «گیت ایکس ری»، منظورشان همان گیت بازرسی بدنی است که به نظر «داخل بدن را نگاه میکند».
ابهام در رسانهها و ترجمه نادرست
در برخی گزارشهای خبری یا رسانهها، عباراتی مانند دستگاه اسکن بدن دیده میشود و خواننده ممکن است تصور کند که گیت امنیتی از اشعه ایکس استفاده میکند.
اگر توضیح دقیق و فنی نباشد، این اشتباه تشدید میشود.
عدم آگاهی فنی
عموم مردم معمولاً نمیدانند تفاوت بین اشعه ایکس، میدان مغناطیسی و امواج میلیمتری چیست.
بنابراین هر گیت امنیتی را «ایکس ری» مینامند چون معادل عامیانه برای دستگاهی است که «میبیند».
زبان محاورهای و کوتاهسازی
در زبان محاوره، افراد دوست دارند کوتاه بیان کنند، مثلاً «گیت ایکس ری» بهتر و کوتاهتر از «گیت بازرسی بدنی» است، یا این واژه بیشتر در ذهن جای دارد، پس استفاده میشود حتی اگر دقیق نباشد.
آیا «گیت ایکس ری» واقعاً وجود دارد؟
در سالهای اخیر، اصطلاح «گیت ایکس ری» گاهی در تبلیغات یا گفتگوهای عمومی شنیده میشود، اما از منظر فنی و علمی، چنین دستگاهی در معنای رایج آن (بهعنوان گیت عبوری که بدن انسان را با پرتو ایکس اسکن کند) بهندرت وجود دارد و معمولاً به اشتباه به کار میرود.
فناوری پرتو ایکس در بازرسی امنیتی
دستگاههای بازرسی ایکس ری سالهاست در فرودگاهها، مراکز امنیتی، و گمرکها بهکار میروند.
این دستگاهها با تابش کنترلشدهی پرتو ایکس از میان اشیاء غیر زنده مانند چمدان، کیف، بسته یا بار کانتینری، تصویر داخلی آنها را تولید میکنند.
این سیستمها درون محفظهای بسته طراحی شدهاند تا تابش ایکس به محیط اطراف نشت نکند و کاربران یا مأموران در معرض پرتو قرار نگیرند.
به همین دلیل، اصطلاح درست برای این تجهیزات، «دستگاه ایکسری بازرسی چمدان» یا «سیستم ایکسری محموله» است، نه «گیت ایکس ری».
تفاوت گیت با ایکس ری بدن انسان
گیتهای امنیتی که در ورودی اماکن عمومی، سازمانها و فرودگاهها نصب میشوند، از نظر ساختار و فناوری کاملاً با دستگاههای ایکسری بدن انسان تفاوت دارند.
گیت فلزیاب یا گیت بازرسی بدنی بر پایهی میدانهای الکترومغناطیسی ضعیف و بیضرر عمل میکند.
این میدانها در هنگام عبور فرد، هرگونه تغییر ناشی از وجود فلز را شناسایی میکنند و بلافاصله هشدار میدهند.
در نتیجه، این نوع گیتها هیچ تصویری از بدن تولید نمیکنند و تابش خطرناکی هم به انسان ندارند.
در مقابل، دستگاه ایکس ری بدن انسان (Full Body X-Ray Scanner) از پرتوهای یونیزهکنندهی اشعه ایکس برای نفوذ از میان بافتهای بدن و ایجاد تصویر داخلی استفاده میکند.
این فناوری قادر است ساختار درونی یا اشیای پنهانشده زیر لباس را نشان دهد، اما به دلیل ماهیت تابش یونیزهکننده، استفاده از آن برای اسکن بدن انسان نیازمند رعایت دقیق استانداردهای پزشکی و ایمنی پرتو است.
در حقیقت، سیستمهای ایکسری بدن انسان فقط در محیطهای خاص و کنترلشده مانند فرودگاههای بینالمللی یا مراکز امنیتی ویژه و با مجوزهای سختگیرانه مورد استفاده قرار میگیرند.
استفاده از چنین دستگاههایی در ورودیهای عمومی یا مکانهای پرتردد، نه تنها از نظر ایمنی توصیه نمیشود، بلکه در بسیاری از کشورها به دلایل قانونی و اخلاقی ممنوع است.
بنابراین، اگرچه در ظاهر ممکن است برخی افراد به اشتباه از اصطلاح «گیت ایکس ری» استفاده کنند، در واقع چنین چیزی در عمل وجود ندارد.
آنچه در ورودیها دیده میشود، گیت فلزیاب یا گیت بازرسی بدنی است؛ دستگاهی ایمن، سریع و غیرتابشی که تنها وجود فلز را تشخیص میدهد، نه تصویر بدن انسان را.
در حالی که دستگاههای ایکسری واقعی، برای اسکن اشیاء یا در شرایط خاص، بدن انسان طراحی شدهاند و عملکرد و ایمنی آنها در سطح کاملاً متفاوتی قرار دارد.
چالش های استفاده ایکس ری بدن انسان
چند دلیل اصلی وجود دارد که در اغلب موارد از دستگاههای مبتنی بر اشعه ایکس برای بازرسی بدنی در گیتها استفاده نمیشود:
ملاحظات ایمنی و تابش یونیزان
دستگاههای اشعه ایکس، اگرچه با دوز پایین طراحی شوند، همچنان تابش یونیزان تولید میکنند که میتواند برای انسان مضر باشد، بهویژه اگر تعداد اسکن زیاد باشد یا افراد حساس مانند بانوان باردار را شامل شود.
به همین دلیل، بسیاری از کشورها استفاده از دستگاههای اشعه ایکس در بازرسی عمومی بدن را محدود کردهاند یا از روشهای کمخطرتر استفاده میکنند.
حریم خصوصی و حقوق شخصی
وقتی دستگاه تصویری شبیه به بدن انسان (حتی در قالب آواتار) ایجاد میکند، این امکان وجود دارد که حریم خصوصی افراد زیر سؤال رود.
به همین دلیل، سیستمهای مدرن معمولاً از نرمافزار تشخیص هدف (ATR) استفاده میکنند تا تصویر بدن نمایش داده نشود و فقط نقاط مشکوک برجسته شود.
هزینه و پیچیدگی فنی
دستگاههای اشعه ایکس پیچیدهترند، نیاز به محافظها، تجهیزات کاهش تابش، کنترل دقیق دز و استانداردهای ایمنی دارند.
از سوی دیگر، نگهداری و تعمیراتشان هزینهبرتر است.
محدودیت کاربرد
دستگاه اشعه ایکس ممکن است برای اسکن اجسام جامد یا بارهای بزرگ مناسب باشد، اما برای عبور افراد با سرعت بالا در گیت عمومی کارآمد نباشد.
همچنین، تشخیص اجسام زیر لباس پیچیدهتر است.
بنابراین، در بسیاری از مراکز امنیتی، استفاده از گیت فلزیاب ترجیح داده میشود.
گیت فلزیاب یا گیت بازرسی بدنی چیست؟
گیت فلزیاب (Walk-Through Metal Detector) یکی از پرکاربردترین تجهیزات بازرسی امنیتی در جهان است که به منظور کنترل ورود افراد و جلوگیری از ورود اشیای خطرناک به مکانهای حساس طراحی شده است.
این دستگاه معمولاً به شکل یک دروازه یا تونل عبوری ساخته میشود که افراد از میان آن عبور میکنند.
درون این قوس، حسگرهای مغناطیسی و القایی با حساسیت بالا تعبیه شدهاند.
زمانی که فرد از گیت عبور میکند، اگر فلزی در بدن، جیب یا لباس او وجود داشته باشد، مانند سکه، کلید، تلفن همراه، اسلحه یا هر شیء فلزی دیگر؛ میدان مغناطیسی دستگاه دچار اختلال میشود و سیستم بهصورت صوتی یا نوری هشدار میدهد.
گیت فلزیاب قادر است بهدقت محل تقریبی وجود فلز را نیز مشخص کند.
در مدلهای پیشرفتهتر (چند زون یا چند ناحیهای)، صفحهنمایش گیت میتواند نشان دهد فلز در کدام بخش از بدن (بالا، میانه یا پایین) قرار دارد.
این قابلیت باعث میشود بازرسی سریعتر و دقیقتر انجام گیرد.
تواناییها و محدودیتهای گیت فلزیاب
این نوع گیت، تنها به وجود فلزات رسانا واکنش نشان میدهد و اشیای غیر فلزی مانند پلاستیک، چوب، سرامیک، مایعات یا مواد منفجرهی غیر فلزی را معمولاً تشخیص نمیدهد، مگر اینکه همراه قطعات فلزی باشند.
به همین دلیل در اماکن بسیار حساس، معمولاً در کنار گیت فلزیاب از اسکنرهای ایکسری مخصوص چمدان یا راکت بازرسی بدنی برای تکمیل فرآیند کنترل استفاده میشود.
فرآیند بازرسی تکمیلی
در صورتی که گیت فلزیاب هنگام عبور فرد هشدار دهد، مأمور امنیتی یا حراست معمولاً با استفاده از راکت بازرسی بدنی دستی (Handheld Metal Detector) ناحیه هشدار دادهشده را بررسی میکند.
این کار باعث میشود بدون نیاز به بازرسی فیزیکی کامل، محل دقیق جسم فلزی مشخص شود.
مزایای استفاده از گیت فلزیاب
- سرعت بالا در عبور و کنترل افراد
- کاملاً ایمن و بدون تابش (برخلاف دستگاههای ایکس ری)
- هزینه نگهداری پایین و نصب آسان
- مناسب برای ورودیهای پرتردد مانند فرودگاهها، سالنهای کنفرانس، سازمانها، کارخانجات و مراکز امنیتی
محدودیتهای استفاده از گیت فلزیاب
- ناتوانی در تشخیص اشیای غیر فلزی یا ترکیبات پلاستیکی
- احتمال هشدارهای کاذب در صورت عبور همزمان چند نفر
- نیاز به کالیبراسیون دقیق برای حفظ عملکرد بهینه
- وابستگی دقت عملکرد به شرایط محیطی مانند رطوبت یا تداخل میدانهای مغناطیسی
چه عواملی باعث میشود گیت فلزیاب انتخابی مناسبتر از ایکس ری بدن انسان باشد؟
انتخاب بر اساس هدف امنیتی: اگر هدف شما فقط تشخیص فلز است (سلاح فلزی، چاقو)، گیت فلزیاب کافی است.
ولی اگر نگرانی از حمل مایعات، مواد منفجره غیر فلزی یا اشیای پلاستیکی دارید، نیاز به اسکنرهای پیشرفته دارید.
مسئله هزینه و نگهداری: اسکنرهای بدنی پیشرفته هزینه بالاتری دارند و نیاز به نگهداری فنی دارند؛ گیت فلزیاب ارزانتر و سادهتر است.
مسائل حقوقی و مقررات: در برخی کشورها، استفاده از اسکنرهای تابشدهنده یا تصویربردار بدن ممکن است نیاز به قوانین خاص، رضایت فرد یا امکان انتخاب روش جایگزین داشته باشد (مثلاً در اتحادیه اروپا، استفاده از اسکنر بدن باید اختیاری و با رضایت فرد باشد)
حفظ اعتماد عمومی و حریم خصوصی: وقتی مردم میدانند بدنشان به شکل تصویر واقعی اسکن میشود، ممکن است اعتراض کنند.
به همین دلیل، طراحیهای مدرن معمولاً از نمایش تصویر واقعی جلوگیری میکنند.
هزینه اثرات بهداشتی: در دستگاههای تابشدهنده، تابش باید بسیار کم و کنترلشده باشد تا خطری برای افراد ایجاد نکند؛ به همین دلیل بسیاری از فرودگاهها دستگاههای تابشدهنده را کنار گذاشتهاند و از گیتهای فلزیاب استفاده میکنند.
