کاربرد دستگاه ایکس ری انسان
همانطور که بارها و بارها به آن اشاره کردهایم امروزه امنیت به یکی از اصلیترین دغدغههای کشورها و جوامع بدل شده است.
Table Of Content
- ایکس ری چیست ؟
- دستگاه ایکس ری انسان
- 5 کاربرد دستگاه ایکس ری انسان
- 1_ فرودگاهها و پایانههای مسافرتی
- 2_ زندانها و بازداشتگاهها
- 3_ مرزهای زمینی و دریایی
- 4_ مراکز حساس امنیتی و نظامی
- 5_ رویدادهای خاص و تجمعات بزرگ
- لزوم استفاده از دستگاه ایکس ری انسان
- چالشها و نگرانیهای استفاده از دستگاه ایکس ری انسان
- مضر بودن استفاده بیش از حد از دستگاه ایکس ری انسان
- جایگزین دستگاه ایکس ری انسان
- آینده دستگاههای ایکس ری بازرسی
- جمع بندی
افزایش مسافرتهای هوایی، جابهجاییهای مرزی، تهدیدهای تروریستی و همچنین قاچاق مواد مخدر و سلاح باعث شده است که ابزارهای نوین برای بازرسی افراد و کشف موارد غیرقانونی مورد استفاده قرار گیرند.
یکی از مهمترین این ابزارها، دستگاه ایکس ری انسان از نوع بازرسی است.
این دستگاه که در دسته فناوریهای امنیتی پیشرفته قرار میگیرد، با بهرهگیری از پرتوهای ایکس میتواند وجود اشیای پنهان، چه روی بدن و چه درون بدن افراد، را آشکار سازد.
در این مقاله به بررسی چیستی ایکس ری، جایگزینهای آن، زمانها و موقعیتهای استفاده، ضرورت بهرهگیری و مکانهای پرکاربرد این دستگاهها در حوزه بازرسی بدنی پرداخته میشود.
ایکس ری چیست ؟
ایکس ری یا پرتو ایکس نوعی تابش الکترومغناطیسی است که انرژی آن به اندازهای بالاست که توانایی عبور از مواد نیمهشفاف و حتی بافتهای نرم بدن را دارد.
از زمان کشف این پرتو توسط ویلهلم رونتگن در اواخر قرن نوزدهم، استفاده از آن در پزشکی، صنعت و امنیت گسترش چشمگیری یافته است.
در حوزه بازرسی بدنی، دستگاههای ایکس ری به گونهای طراحی شدهاند که مقدار بسیار اندکی از پرتو را به بدن فرد تابانده و با تحلیل پرتوهای عبوری یا بازتابی، تصویری ایجاد میکنند.
این تصویر به مأموران امنیتی امکان میدهد اجسام غیرمجاز را شناسایی کنند، حتی اگر این اجسام درون بدن یا زیر لایههای متعدد لباس پنهان شده باشند.
دستگاه ایکس ری انسان
دستگاه ایکس ری انسان در حوزهی امنیتی، یک سامانه پیشرفتهی تصویربرداری است که برای اسکن کامل بدن افراد بهمنظور شناسایی اجسام پنهان طراحی شده است.
این دستگاهها برخلاف کاربردهای پزشکی که هدفشان تشخیص بیماری یا آسیب است، صرفاً برای بازرسی امنیتی و کشف موارد غیرمجاز به کار میروند.
ساختار کلی دستگاه معمولاً شامل یک اتاقک یا چارچوب بزرگ است که فرد وارد آن میشود.
در مدت زمانی بسیار کوتاه، دستگاه پرتوهای ایکس با شدت کنترلشده را به بدن فرد میتاباند و سپس با دریافت سیگنالها، تصویری کلی از بدن و محتویات احتمالی همراه فرد تولید میکند.
این تصویر بهگونهای طراحی شده است که اجسام پنهان، چه درون لباس و چه در داخل بدن، با وضوح بیشتری نسبت به بافتهای طبیعی انسان نمایان شوند.
5 کاربرد دستگاه ایکس ری انسان
دستگاه ایکس ری انسان، بهعنوان یکی از فناوریهای امنیتی پیشرفته، در موقعیتهای گوناگون و حساس مورد استفاده قرار میگیرد.
این دستگاهها با قابلیت تشخیص اشیای پنهان در بدن یا زیر لباس افراد، نقش مهمی در مقابله با قاچاق، تروریسم و تهدیدهای امنیتی دارند.
مهمترین موارد استفاده از این دستگاه به شرح زیر است:
1_ فرودگاهها و پایانههای مسافرتی
کنترل مسافران بینالمللی و داخلی: مهمترین کاربرد دستگاه ایکس ری در فرودگاههاست. این دستگاهها مانع ورود مواد منفجره، سلاح گرم یا سرد و همچنین مواد مخدر به هواپیما میشوند.
جلوگیری از تهدیدهای تروریستی: با توجه به اینکه هواپیماها اهداف بالقوه برای حملات تروریستی محسوب میشوند، استفاده از ایکس ری انسان یک ضرورت امنیتی است.
کاهش زمان بازرسی: حجم بالای مسافران در فرودگاهها نیازمند روشی سریع و دقیق برای بازرسی است و دستگاه ایکس ری این امکان را فراهم میکند.
2_ زندانها و بازداشتگاهها
شناسایی وسایل غیرمجاز: زندانیان ممکن است تلاش کنند اجسام خطرناک یا غیرقانونی مانند تلفن همراه، تیغ یا حتی مواد مخدر را به داخل زندان منتقل کنند.
کنترل ملاقاتکنندگان: بازدیدکنندگان نیز ممکن است درصدد انتقال وسایل ممنوعه باشند، دستگاه ایکس ری امکان کشف این موارد را فراهم میسازد.
3_ مرزهای زمینی و دریایی
مبارزه با قاچاق مواد مخدر: قاچاقچیان اغلب از روش بلعیدن بستههای کوچک برای عبور مواد استفاده میکنند، دستگاه ایکس ری انسان قادر است این بستهها را درون بدن شناسایی کند.
جلوگیری از ورود اشیای خطرناک: در مرزها، احتمال انتقال غیرقانونی سلاح یا ابزار تخریب وجود دارد. استفاده از ایکسری یک ابزار کارآمد برای مقابله با این تهدیدهاست
4_ مراکز حساس امنیتی و نظامی
ورود به ساختمانهای دولتی و سفارتخانهها: افراد پیش از ورود به مراکز حساس با ایکسری بازرسی میشوند تا از حمل اشیای مشکوک جلوگیری شود.
پایگاههای نظامی: کنترل دقیق افراد ورودی برای جلوگیری از نفوذ جاسوسان یا خرابکاران اهمیت بالایی دارد.
5_ رویدادهای خاص و تجمعات بزرگ
اجلاسهای بینالمللی: گردهماییهای سیاسی یا اقتصادی که رهبران جهان حضور دارند، از دستگاه ایکس ری انسان برای تأمین امنیت بهره میبرند.
مسابقات ورزشی بزرگ: ورزشگاهها به دلیل حضور هزاران نفر، اهداف بالقوهای برای تهدیدات امنیتی محسوب میشوند و نیازمند بازرسی دقیقاند.
لزوم استفاده از دستگاه ایکس ری انسان
لزوم استفاده از دستگاه ایکس ری انسان از چند منظر قابل بررسی است:
1_ مقابله با تهدیدات جدید: قاچاقچیان و گروههای تروریستی همواره به دنبال روشهای خلاقانه برای دور زدن کنترلهای امنیتی هستند.
استفاده از بستههای بلعیدهشده مواد مخدر، جاسازی اجسام غیر فلزی در لباس یا حتی بهکارگیری مواد منفجره پلاستیکی، نشان میدهد که روشهای سنتی مثل گیت فلزیاب یا بازرسی دستی دیگر کفایت نمیکنند.
در چنین شرایطی دستگاه ایکس ری انسان ابزاری کارآمد برای شناسایی تهدیدهایی است که بهسادگی قابل رویت یا شناسایی نیستند.
2_ سرعت در بازرسی: مکانهایی مانند فرودگاهها یا ایستگاههای قطار روزانه هزاران نفر را پذیرش میکنند.
اگر بازرسی تنها با روشهای دستی انجام شود، صفهای طولانی ایجاد خواهد شد و امنیت نیز به خطر میافتد.
دستگاههای ایکسری بازرسی میتوانند در زمان کوتاهی تعداد زیادی از افراد را بررسی کنند و جریان رفتوآمد را روان نگه دارند.
3_ کاهش خطای انسانی: بازرسی بدنی توسط نیروی انسانی همیشه احتمال خطا دارد، زیرا خستگی، حواسپرتی یا فشار زمانی میتواند دقت مأموران را کاهش دهد.
دستگاه ایکس ری انسان با تولید تصویر دقیق، خطای انسانی را کاهش داده و امکان تحلیل مجدد توسط نرمافزار یا اپراتور دیگر را فراهم میکند.
4_ بازدارندگی روانی: وجود دستگاه ایکس ری در یک مرکز، خود بهتنهایی بازدارنده است.
بسیاری از افراد با دیدن این تجهیزات پیشرفته، از حمل مواد غیرقانونی صرفنظر میکنند، زیرا میدانند احتمال کشف بسیار بالاست.
چالشها و نگرانیهای استفاده از دستگاه ایکس ری انسان
اگرچه دستگاههای ایکس ری بازرسی نقش مهمی در افزایش امنیت دارند، اما با چند چالش مهم مواجهاند:
1_ سلامتی انسان: پرتوهای ایکس ذاتاً یونیزان هستند و میتوانند در صورت استفاده بیش از حد به DNA سلولها آسیب بزنند.
اگرچه دوز پرتو در دستگاههای بازرسی بسیار کمتر از دستگاههای پزشکی است، اما تجمع همین دوزهای اندک در طولانیمدت نگرانیبرانگیز است.
گروههای حساس مانند زنان باردار، کودکان و افراد دارای بیماریهای خاص باید از مواجهه غیرضروری با این دستگاهها دور نگه داشته شوند.
2_ حریم خصوصی: تصاویر بهدستآمده ممکن است جزئیات بدن افراد را آشکار سازند، این موضوع در بسیاری از کشورها با اعتراضهای اجتماعی همراه بوده است.
نیاز به راهکارهای اخلاقی و قانونی برای حفظ حریم خصوصی، مانند تار کردن یا سادهسازی تصویر، بسیار ضروری است.
3_ هزینه بالا: نصب، نگهداری و بهروزرسانی این دستگاهها بسیار پرهزینه است.
برای بسیاری از کشورها یا مراکز کوچک، خرید چنین تجهیزاتی بار مالی سنگینی دارد و ممکن است تنها در مراکز پرخطر نصب شوند.
4_ نیاز به آموزش اپراتورها: تفسیر تصاویر ایکس ری آسان نیست و اپراتورها باید آموزشهای تخصصی ببینند.
کمبود آموزش یا تجربه میتواند باعث اشتباه در تشخیص تهدید یا حتی نادیده گرفتن موارد مهم شود.
5_ پذیرش اجتماعی و روانی: برخی افراد در مواجهه با دستگاههای ایکس ری احساس ناامنی یا بیاعتمادی میکنند.
این دستگاهها گاهی بهعنوان نقض حقوق فردی تلقی میشوند و پذیرش عمومی آنها نیازمند اطلاعرسانی شفاف و اعتمادسازی است.
مضر بودن استفاده بیش از حد از دستگاه ایکس ری انسان
با وجود تمام مزایا و کاربردهای مهم، باید به این نکته توجه داشت که دستگاه ایکس ری انسان از پرتوهای یونیزان استفاده میکند.
همانطور که پیشتر به آن اشاره شد، این پرتوها حتی در دوزهای پایین، اگر بیش از حد و بهصورت مکرر به بدن انسان تابانده شوند، میتوانند اثرات زیانباری داشته باشند.
- تجمع دوز پرتویی: بدن انسان توانایی محدودی برای تحمل اشعه دارد. قرار گرفتن مکرر در معرض ایکس ری میتواند به تجمع دوز منجر شود.
- خطرات احتمالی برای سلولها: پرتوهای یونیزان ممکن است به DNA سلولها آسیب برسانند و خطر جهش یا تغییرات سلولی را افزایش دهند.
- خطرات بلندمدت: در برخی مطالعات، ارتباط بین مواجهه مکرر با پرتوهای ایکس و افزایش احتمال ابتلا به سرطان در طولانیمدت مطرح شده است.
- گروههای حساستر: کودکان، زنان باردار و افراد دارای مشکلات ایمنی در برابر اثرات پرتو حساستر هستند و باید با احتیاط بیشتری مورد اسکن قرار گیرند.
به همین دلیل، سازمانهای بینالمللی مانند سازمان هوانوردی بینالمللی (ICAO) و سازمان بهداشت جهانی (WHO) توصیه کردهاند که استفاده از دستگاه ایکس ری انسان باید محدود، کنترلشده و تنها در شرایط ضروری باشد.
بسیاری از کشورها نیز برای کاهش نگرانیها، به جای استفاده مکرر از ایکس ری، به فناوریهای کمخطرتر مانند اسکنرهای موج میلیمتری روی آوردهاند.
جایگزین دستگاه ایکس ری انسان
با وجود اهمیت و کارایی بالای دستگاههای ایکس ری بازرسی، در بسیاری از مکانها از گیت بازرسی بدنی بهعنوان جایگزین استفاده میشود.
گیتهای بازرسی بدنی معمولاً با استفاده از حسگرهای فلزی و بعضاً فناوریهای سادهتر، توانایی شناسایی اشیای فلزی مانند سلاح گرم، چاقو یا قطعات فلزی کوچک را دارند.
این گیتها نسبت به دستگاه ایکس ری مزایایی همچون هزینه کمتر، عدم استفاده از پرتوهای یونیزان و نصب سادهتر دارند.
به همین دلیل در بسیاری از مراکز عمومی یا مکانهایی که تهدید امنیتی پایینتر است، گیتهای بازرسی بدنی بهعنوان خط اول کنترل به کار گرفته میشوند.
با این حال، گیتهای بازرسی محدودیتهای جدی دارند.
آنها تنها قادر به شناسایی اجسام فلزی هستند و در برابر مواد غیر فلزی مانند پلاستیک، سرامیک، مواد مخدر یا مایعات خاص ناکارآمدند.
همچنین برخلاف دستگاه ایکس ری انسان، امکان تشخیص اجسام پنهانشده درون بدن را ندارند.
بنابراین در مراکز حساس و موقعیتهایی که تهدیدهای امنیتی پیچیدهتر مطرح است، گیتهای بازرسی بدنی بهتنهایی کافی نیستند و معمولاً همراه با دستگاههای ایکس ری یا دیگر فناوریهای پیشرفته مورد استفاده قرار میگیرند.
آینده دستگاههای ایکس ری بازرسی
روند پیشرفت فناوری نشان میدهد که دستگاههای آینده با ویژگیهای زیر توسعه خواهند یافت:
- استفاده از پرتوهای کمخطرتر یا جایگزینهای غیر یونیزان برای رفع نگرانیهای بهداشتی.
- بهرهگیری از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای تشخیص سریعتر و دقیقتر.
- طراحی دستگاههای پرتابل و کوچکتر برای استفاده در عملیات میدانی.
- افزایش سرعت پردازش تصویر و امکان شناسایی خودکار تهدیدها بدون دخالت انسانی.
جمع بندی
دستگاه ایکس ری انسان از نوع بازرسی، یکی از مهمترین ابزارهای امنیتی قرن حاضر است که نقشی تعیینکننده در جلوگیری از ورود اشیای غیرقانونی، مواد مخدر، سلاح و تهدیدهای تروریستی ایفا میکند.
این فناوری توانسته است نقطهی ضعف بسیاری از روشهای سنتی مانند گیتهای فلزیاب یا بازرسی دستی را برطرف سازد و با دقت و سرعت بالا، سطح امنیت در مراکز حساس را ارتقا دهد.
کاربرد این دستگاه در فرودگاهها، زندانها، مرزها، پایگاههای نظامی و رویدادهای بینالمللی باعث شده است که امروزه امنیت در بسیاری از نقاط جهان وابسته به آن باشد.
توانایی شناسایی اجسام پنهانشده درون بدن، که هیچ جایگزین دیگری به این دقت ارائه نمیدهد، جایگاه منحصر به فردی برای این فناوری ایجاد کرده است.
با این حال، نباید از چالشهای جدی آن غافل شد.
استفاده بیش از حد از پرتوهای ایکس میتواند اثرات زیانباری بر سلامت انسان داشته باشد، بهویژه اگر افراد به دفعات مکرر در معرض اسکن قرار گیرند.
بنابراین، میتوان نتیجه گرفت که دستگاه ایکس ری انسان بهعنوان یک فناوری امنیتی پیشرفته، ابزاری بسیار کارآمد اما دولبه است:
از یک سو به افزایش امنیت، سرعت و دقت بازرسی کمک میکند.
از سوی دیگر در صورت استفادهی بیرویه میتواند تبعات منفی برای سلامت و حریم خصوصی داشته باشد.
